Mide Kanseri ve Helicobacter pylori: Türkiye'nin Hâlâ Yüksek Riskli Kanseri

Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.

TL;DR

Mide kanseri Türkiye'de yıllık 14.000+ yeni vaka, 12.000+ ölüm — Avrupa ortalamasının üzerinde. Erkek 2 kat sık, 60+ yaş pik. En önemli risk: Helicobacter pylori (Türk popülasyonunun %70-80'inde) — kanser riskini 6 kat artırır. WHO H. pylori'yi Grup 1 karsinojen ilan etti. Diğer risk: aile öyküsü, tuzlu/işlenmiş gıda, sigara, atrofik gastrit, pernisiyöz anemi, mide cerrahisi öyküsü. Belirtiler sıklıkla geç: Erken evrede sessiz; ileri evrede dispepsi, kilo kaybı, erken doyum, disfaji, melena (kara dışkı), demir eksikliği anemisi, lenfadenopati (sol supraklavikuler — Virchow). Alarm semptomları → derhal endoskopi: 45+ yeni dispepsi, kilo kaybı, kanama, disfaji, kusma, sarılık. H. pylori tarama: Üre nefes testi, dışkı antigen, biyopsi (endoskopide). Eradikasyon: Tek başına klasik üçlü artık %50-60 — direnç yüksek. Bizmut içeren dörtlü (PPI + bizmut + tetrasiklin + metronidazol) 14 gün Türkiye'de tercih. Mide kanseri tedavisi: Erken — endoskopik mukozal rezeksiyon (ESD/EMR); ileri — gastrektomi + lenf nodu disseksiyonu + adjuvan kemo. İmmünoterapi devrim: Nivolumab + kemo (CheckMate-649) HER2-negatif metastatik gastric kanserde standart oldu. HER2+ → trastuzumab. Kırmızı bayrak: Alarm semptomları, ailede 2+ vaka (heredite — CDH1), erken yaş tanı.

İçindekiler

1. Mide Kanseri Türkiye Manzarası
2. H. pylori ve Kanser İlişkisi
3. Belirtiler ve Alarm Semptomları
4. H. pylori Tanı ve Eradikasyon
5. Endoskopik Tarama
6. Tanı: Endoskopi + Biyopsi + Evreleme
7. Cerrahi ve Adjuvan Tedavi
8. Metastatik: İmmünoterapi Devrimi
9. Aile Öyküsü ve Genetik
10. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
11. Doktorclub Hekim Notu
12. Kaynakça

1. Mide Kanseri Türkiye Manzarası

Epidemiyoloji

• Yıllık 14.000+ yeni vaka (TUİK 2023)
• 12.000+ ölüm
• 1. en sık kanser
• 5 yıl sağkalım %30 (geç tanı nedeniyle)

Bölgesel farklar

• Doğu Anadolu yüksek
• Karadeniz yüksek
• Diyet, H. pylori prevalansı etkili

Erken evrede %90+ sağkalım

• Geç evre 5 yıl %5-15
• Tarama programı yok Türkiye'de (Japonya, Kore'de var)

2. H. pylori ve Kanser İlişkisi

H. pylori

• Spiral gram-negatif bakteri
• Mide mukozasında yaşar (asit ortamı tolere eder)
• Türk popülasyonunun %70-80'inde

Hastalıklar

• Peptik ülser (mide, duodenum)
• Atrofik gastrit
• İntestinal metaplazi
• MALT lenfoma
• Mide adenokarsinomu

Kanser yolu

H. pylori → gastrit → atrofi → metaplazi → displazi → kanser (Correa kaskadı, 20-40 yıl)

Risk artışı

• H. pylori + erken eradikasyon → kanser riski %40+ azalır
• Geç tanılı atrofik gastritte eradikasyon yarar sınırlı

WHO sınıflama

• Grup 1 karsinojen (1994)

Tarama avantajı

• "Test ve tedavi" stratejisi: <50 yaş dispepsi, ülser, kanser aile öyküsü

3. Belirtiler ve Alarm Semptomları

Erken evrede

• Sıklıkla sessiz
• Bazen hafif dispepsi, şişkinlik

İleri evrede

• Kilo kaybı (sebepsiz)
• Erken doyum, iştahsızlık
• Epigastrik ağrı, dolgunluk
• Bulantı, kusma
• Disfaji (proksimal tümor)
• Melena (kara dışkı — GI kanama)
• Hematemez
• Demir eksikliği anemisi
• Sarılık (karaciğer metastaz)
• Asit

Klasik bulgular

• Virchow nodülü — sol supraklavikuler lenfadenopati
• Sister Mary Joseph — periumbilikal nodül
• Krukenberg tümörü — over metastaz (kadında)
• Trousseau — tromboflebit

Alarm semptomları (derhal endoskopi)

• 45+ yaş yeni başlayan dispepsi
• Kilo kaybı
• Disfaji
• Tekrarlayan kusma
• GI kanama
• Demir eksikliği anemisi
• Sarılık
• Karın kitle

4. H. pylori Tanı ve Eradikasyon

Non-invaziv testler

Üre nefes testi (UBT)

• Altın standart non-invaziv
• Hassasiyet %95+
• PPI ve antibiyotik 2 hafta önce kesilmeli

Dışkı antigen testi

• UBT alternatifi
• Çocuk dahil

Serolojik (IgG)

• Tarihsel maruziyet, aktif enfeksiyon ayırt etmez
• Sınırlı kullanım

İnvaziv (endoskopi sırasında)

• Hızlı üreaz testi (CLO test)
• Histoloji
• Kültür ve duyarlılık (direnç şüphesinde)

Eradikasyon — Türkiye 2024 önerisi

Bizmut içeren dörtlü (birinci basamak)

• PPI (omeprazol 20 mg × 2)
• Bizmut subsalisilat 525 mg × 4
• Tetrasiklin 500 mg × 4
• Metronidazol 500 mg × 3
• 14 gün

Eradikasyon %85-90.

Klasik üçlü (artık önerilmiyor)

• Klaritromisin direnci > %20 olduğu için
• Türk popülasyonunda direnç yüksek

Levofloksasin temelli kurtarma

• İkinci başarısız tedavi

Eradikasyon doğrulama

• 4-8 hafta sonra UBT veya dışkı antigen
• PPI 2 hafta önce kesilmeli

5. Endoskopik Tarama

Türkiye'de rutin tarama yok

• Yüksek riskli ülkeler (Japonya, Kore) yapıyor
• Düşük insidansta maliyet-etkin değil

Risk grubunda öneri

• Atrofik gastrit + intestinal metaplazi
• Birinci derece akraba mide kanseri öyküsü
• Pernisiyöz anemi
• Mide rezeksiyonu öyküsü (10+ yıl)
• CDH1 mutasyonu (kalıtsal diffüz mide kanseri)
• Lynch sendromu

Sıklık

• 1-3 yılda bir, yüksek riske göre

Yüksek çözünürlüklü endoskopi + NBI

• Erken lezyonları yakalama
• Biyopsi alma

6. Tanı: Endoskopi + Biyopsi + Evreleme

Endoskopi

• Lezyon görme
• Çoklu biyopsi (5+ farklı yer)
• Borrmann sınıflaması

Histoloji

• Adenokarsinom (%95)
  • Lauren: intestinal vs diffuz
  • Diffuz tip — kötü prognoz, genç hasta, CDH1
• MALT lenfoma (H. pylori ilişkili)
• GIST (gastrointestinal stromal tumor)

Evreleme

• TNM
• Endoskopik USG (T, N)
• BT abdomen + toraks
• PET-BT (uzak metastaz)
• Laparoskopi (peritoneal yayılım — özellikle kadın diffuz tip)

Moleküler

• HER2 (trastuzumab için)
• MSI, MMR (immünoterapi için)
• PD-L1
• CLDN18.2 (yeni hedef)

7. Cerrahi ve Adjuvan Tedavi

Erken evre (T1a, mukoza)

• ESD (endoskopik submukozal disseksiyon)
• Lenf nodu metastazı düşük

Lokal (T1b-T3)

• Subtotal/total gastrektomi
• D2 lenf disseksiyonu (Türkiye dahil dünyada standart)
• 5 yıl sağkalım %50-70

Perioperatif kemoterapi

• FLOT rejimi (5-FU, leucovorin, oxaliplatin, docetaxel)
• Neoadjuvan + adjuvan
• Standart Türkiye'de

Adjuvan radyo-kemo

• ABD geleneği (INT-0116 sonrası)
• Bazı vakalarda

8. Metastatik: İmmünoterapi Devrimi

CheckMate-649 (2021)

• Nivolumab + kemoterapi vs kemo
• HER2-negatif advanced gastric/GEJ kanseri
• Sağkalım anlamlı uzadı
• PD-L1 CPS ≥ 5 grubunda çok daha etkili
• Türkiye'de yeni standart (PD-L1 testi ile)

KEYNOTE-859 (2023)

• Pembrolizumab + kemo benzer

HER2-pozitif (%15-20)

• Trastuzumab + kemo (ToGA çalışması)
• Trastuzumab deruxtecan (Enhertu) — yeni nesil ADC

CLDN18.2 hedefli

• Zolbetuximab (2024)
• Yeni onaylar

MSI-yüksek

• Pembrolizumab monoterapi çok etkili
• %5-15 vaka

9. Aile Öyküsü ve Genetik

Kalıtsal diffuz mide kanseri (HDGC)

• CDH1 mutasyonu
• Genç yaşta diffuz tip mide kanseri
• Lobüler meme kanseri eşlik
• Profilaktik gastrektomi önerilebilir

Diğer sendromlar

• Lynch sendromu (HNPCC) — kolon + diğer
• FAP, Peutz-Jeghers
• Li-Fraumeni

Aile öyküsü değerlendirme

• 2+ birinci derece akraba
• 50 yaş altı tanı
• Multiple primer kanser
• Genetik danışmanlık

10. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS

KIRMIZI bayraklar

• 45+ yaş + yeni dispepsi
• Kilo kaybı
• Disfaji
• Melena, hematemez
• Demir eksikliği anemisi + GI semptom
• Aile öyküsünde mide kanseri (özellikle 50 altı)
• Karın kitle
• Tekrarlayan kusma

SSS

S: H. pylori taşıyorum, kanser olur mu? A: Risk artar ama çoğu taşıyıcıda kanser olmaz. Eradikasyon riski azaltır.

S: H. pylori tedavisi sonrası tekrar bulaşır mı? A: Reenfeksiyon nadir (%1-2/yıl). Hijyen, gıda güvenliği önemli.

S: Mide ağrım var, kanser mi? A: Çoğunlukla gastrit/ülser. Ama alarm semptomları varsa endoskopi.

S: H. pylori antibiyotik almak istemiyorum? A: Eradikasyon ülser nüksü ve kanser riskini önemli ölçüde azaltır. Hekimle konuş.

S: Mide kanseri bulaşır mı? A: Hayır. H. pylori bulaşır (fekal-oral, oral-oral) ama kanser kendisi bulaşıcı değil.

S: Bizmut tedavisi dilimi karartır mı? A: Evet — geçici siyah dil ve dışkı. Normal.

11. Doktorclub Hekim Notu

Mide kanseri Türkiye'de hâlâ ciddi bir kanser yüküdür — geç tanı sağkalımı sınırlıyor. H. pylori eradikasyonu birincil önleme aracı; bizmut dörtlü 14 gün Türk popülasyonunda etkili. Alarm semptomları endoskopiyi geciktirmeyin — özellikle 45+ yaş yeni dispepsi, kilo kaybı, kanama. Aile öyküsü olanlarda erken tarama + genetik değerlendirme. İmmünoterapi devrimi ileri evrede sağkalımı uzatıyor. Doktorclub'da gastroenteroloji ve onkoloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.

12. Kaynakça

1. NCCN — Gastric Cancer Guidelines (2024).
2. ESMO — Gastric Cancer Clinical Practice Guidelines (2022, update).
3. Türk Gastroenteroloji Derneği — H. pylori Konsensüsü (2023).
4. Maastricht VI/Florence Consensus — H. pylori Management (2022).
5. Janjigian YY et al. First-line nivolumab plus chemotherapy (CheckMate-649). Lancet. 2021;398:27-40.
6. Bang YJ et al. Trastuzumab in HER2-positive advanced gastric cancer (ToGA). Lancet. 2010;376:687-697.
7. TUIK 2023 — Kanser İstatistikleri.

Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Alarm semptomları için gastroenteroloji değerlendirmesi gereklidir.

İlgili Yazılar

Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:

• Romatoid Artrit (RA): Sabah Tutukluğunun Arkasındaki Otoimmün Hastalık ve Biyolojik Tedavi Devrimi
• Akut Karın Ağrısı: Apandisit mi, Kolesistit mi, Sadece Gaz mı? Acil Ayırım Rehberi
• İnme (Stroke): FAST Kuralı, Trombolitik Tedavi, Trombektomi — 4.5 Saatlik Pencere