Prostatit: Akut, Kronik Bakteriyel, Kronik Pelvik Ağrı Sendromu (CP/CPPS)

Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.

TL;DR

Prostatit prostat bezi inflamasyon/enfeksiyon — erkek üroloji ziyaretlerinin %8'i, 50 yaş altı erkekte en yaygın ürolojik tanı. Türkiye'de yıllık on binlerce vaka. NIH sınıflandırma (1995): (1) Tip I — Akut Bakteriyel Prostatit (ABP): Akut başlangıç, ateş + titreme + üriner belirti. (2) Tip II — Kronik Bakteriyel Prostatit (KBP): Tekrarlayan UTI öyküsü, aynı organizma, kronik pelvik ağrı 3+ ay. (3) Tip III — Kronik Prostatit / Kronik Pelvik Ağrı Sendromu (CP/CPPS): En yaygın (%90 kronik prostatit vakaları). III A inflamatuvar (EPS/idrar lökositi var) vs III B non-inflamatuvar. Bakteri YOK. (4) Tip IV — Asemptomatik İnflamatuvar: Tesadüfi (PSA yüksekliği, biyopsi). Akut bakteriyel (Tip I) belirti: Ateş, titreme, halsizlik, alt sırt/perineal ağrı, sık-acil idrar, dizüri, retansiyon, çok hassas + sıcak prostat (rektal muayene — masaj YAPILMAZ sepsis riski). CP/CPPS belirti: Pelvik/perineal/skrotal ağrı, ürolojik belirti (sık idrar, urgency), seksüel (ED, ejakülasyon ağrısı), 3+ ay süre. NIH-CPSI skoru semptom değerlendirme. Tanı: Akut: Klinik + idrar analizi + kültür. PSA yüksek olabilir (enfeksiyon — tedavi sonrası tekrar). Kronik: Meares-Stamey 4-glass test (idrar 1+2 + EPS + idrar 3) — bakteri lokalizasyon. Veya 2-glass (idrar pre-massage + post-massage). Kültür + EPS lökosit. STI tarama (klamidya, gonore, mikoplazma). Tedavi: (1) Akut bakteriyel: Florokinolon (siprofloksasin 500 mg × 2, levofloksasin 750) veya 3. nesil sefalosporin + aminoglikozid (şiddetli). 4-6 hafta total (kronikleşmeyi önle). Sepsis → IV antibiyotik + hospitalizasyon. (2) Kronik bakteriyel: Florokinolon 4-6 hafta (prostat penetrasyon iyi). Trimetoprim-sülfametoksazol alternatif. (3) CP/CPPS — multimodal: Anti-bakteriyel deneme (4 hafta) ilk atak. Alfa-blocker (tamsulosin 0.4) üriner belirti. NSAID + parasetamol ağrı. Fitoterapi: kuersetin, polenle yapılan Cernilton (Prostat-Cernilton — pollen ekstresi), Serenoa repens (cüce palmiye) — sınırlı kanıt. Pelvik fizik tedavi — myofasyal release, trigger nokta. Stres + CBT kronik ağrı sendromu. Antidepresan (TCA — amitriptilin, SNRI duloksetin) kronik ağrı. Sitz banyosu. Pregabalin/gabapentin nöropatik ağrı. UPOINT fenotipleme kişiselleştirilmiş tedavi (Urinary, Psychosocial, Organ-spesifik, Infection, Neurologic, Tenderness). Kırmızı bayrak: Akut retansiyon, sepsis (yüksek ateş + hipotansiyon), abse oluşumu (drenaj), persistant hematüri (kanser dışla — PSA, USG).

İçindekiler

1. NIH Sınıflama
2. Akut Bakteriyel Prostatit
3. Kronik Bakteriyel Prostatit
4. CP/CPPS — En Yaygın
5. Tanı: Meares-Stamey ve NIH-CPSI
6. Tedavi: Antibiyotik, Alfa-blocker
7. CP/CPPS Multimodal Tedavi
8. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
9. Doktorclub Hekim Notu
10. Kaynakça

1. NIH Sınıflama

Tip I — Akut bakteriyel

• Akut başlangıç
• Ateş, sistemik
• Üriner + perineal

Tip II — Kronik bakteriyel

• Tekrarlayan UTI, aynı bakteri
• 3+ ay belirti
• Episode arası asemptomatik mümkün

Tip III — CP/CPPS

• En yaygın (>%90)
• Bakteri YOK
• IIIA: inflamatuvar (EPS lökosit)
• IIIB: non-inflamatuvar
• Multifaktöriyel patogenez

Tip IV — Asemptomatik inflamatuvar

• PSA yüksekliği taraması
• Biyopsi tesadüfi

2. Akut Bakteriyel Prostatit

Patogen

• Gram negatif (E. coli %70, Klebsiella, Proteus)
• Daha az: Enterococcus, Pseudomonas

Belirti

• Ateş, titreme (sistemik)
• Sırt-perineal-pelvik ağrı
• Dizüri, sık idrar, retansiyon
• Yaygın halsizlik

Muayene

• Rektal: prostat çok hassas + sıcak + şişmiş
• Masaj kontraendike — sepsis riski

Lab

• İdrar: lökosit, nitrit (+), kültür
• Kan: lökositoz, PSA yüksek
• Sepsis: hemokültür, laktat

Görüntüleme

• USG (abse şüphesi)
• BT (abse tanı)

Tedavi

• Florokinolon (siprofloksasin 500 × 2, levofloksasin 750/gün)
• 1. kuşak sefalosporin + aminoglikozid (şiddetli)
• 4-6 hafta total
• Sepsis → IV + hospitalizasyon

Komplikasyon

• Prostat absesi (drenaj)
• Sepsis
• Kronikleşme

3. Kronik Bakteriyel Prostatit

Patogen

• Aynı E. coli vb.
• Prostat sığınak — eradikasyon zor

Belirti

• Tekrarlayan UTI
• Kronik pelvik ağrı 3+ ay
• Postcoital semptom

Tanı

• Meares-Stamey 4-glass test — aynı organizma EPS'de

Tedavi

• Florokinolon 4-6 hafta — prostat penetrasyon iyi
• Trimetoprim-sülfametoksazol alternatif
• Düşük doz idame (nüks önleme) — bazı vaka

4. CP/CPPS — En Yaygın

Yaygınlık

• Kronik prostatitin %90'ı
• 20-50 yaş erkek
• Tüm dünya

Etyoloji (multifaktöriyel)

• İnflamasyon (immün)
• Pelvik taban disfonksiyon
• Nörolojik
• Psikolojik (stres)
• Geçmiş enfeksiyon tetik

Belirti

• Pelvik/perineal/skrotal/penil/sırt ağrı
• Ürolojik (urgency, frequency, dizüri)
• Seksüel (ED, ejakülasyon ağrı, libido)
• 3+ ay süre

Yaşam kalitesi

• Sosyal izolasyon
• Depresyon
• İş kaybı

5. Tanı: Meares-Stamey ve NIH-CPSI

Anamnez

• Belirti süresi, lokasyonu
• Cinsel öykü
• STI taraması

Muayene

• Rektal — prostat boyut, hassasiyet
• Pelvik taban (kas spazm)

Meares-Stamey 4-glass test

• VB1: ilk 10 mL idrar (üretra)
• VB2: orta akım (mesane)
• EPS (Expressed Prostatic Secretion) — masaj sonrası
• VB3: post-masaj idrar (prostat)
• EPS veya VB3 dominan bakteri/lökosit → prostat

Pratik 2-glass test

• Premassage + postmassage idrar

NIH-CPSI

• 9 soru
• Ağrı, ürolojik, yaşam kalitesi
• 0-43

UPOINT fenotipleme

• Urinary, Psychosocial, Organ-spesifik, Infection, Neurologic, Tenderness
• Kişiselleştirilmiş tedavi

Lab

• İdrar kültür
• STI (klamidya, gonore, mikoplazma — NAAT)
• PSA

Görüntüleme

• USG (rezidu, taş)
• Sistoskopi (atipik vaka)

6. Tedavi: Antibiyotik, Alfa-blocker

Akut bakteriyel

• Yukarıda (Bölüm 2)

Kronik bakteriyel

• Florokinolon 4-6 hafta
• TMP-SMX alternatif

CP/CPPS

• Antibiyotik deneme 4 hafta (ilk atak — bakteriyel ekarte değilse)
• Yararsızsa kes

Alfa-blocker

• Tamsulosin 0.4 mg/gün
• Alfuzosin, silodosin
• Üriner belirti + bazı CP/CPPS ağrı

NSAID + parasetamol

• Ağrı

Fitoterapi

• Cernilton (pollen ekstresi) — randomize denemelerde sınırlı yarar
• Kuersetin 500 mg × 2
• Saw palmetto / Serenoa repens

Stres + psikolojik

• CBT
• Mindfulness
• Pelvik taban gevşeme

7. CP/CPPS Multimodal Tedavi

UPOINT fenotipleme tabanlı

• Her hasta farklı kombinasyon

Pelvik fizik tedavi

• Myofasyal release
• Tetik nokta
• Pelvik taban gevşeme

Trisiklik antidepresan / SNRI

• Düşük doz amitriptilin gece
• Duloksetin
• Kronik ağrı

Nöropatik ağrı

• Pregabalin 75-300 mg
• Gabapentin

Sitz banyosu

• Ilık su, 15-20 dk

Diet

• Alkol, kafein, baharatlı kaçın
• Bireysel tetikleyici

Egzersiz

• Düzenli aerobik
• Yoga (pelvik gevşeme)

Prostat masajı

• Tartışmalı
• Bakteriyel olmayan, semptomatik

Cerrahi

• TURP nadir
• Sadece üriner obstrüksiyon ek varsa

8. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS

KIRMIZI bayraklar

• Akut retansiyon
• Yüksek ateş + hipotansiyon → sepsis
• Prostat absesi → drenaj
• Persistant hematüri → kanser dışla
• PSA persistant yükseliş sonrası tedavi → biyopsi düşün

SSS

S: Prostatit kanser yapar mı? A: Hayır — kanıt yok. PSA yüksekliği geçici.

S: Cinsel ilişkiyle bulaşır mı? A: Akut bakteriyel sıklıkla idrar yolu kökenli, STI değil. STI taraması yap.

S: Hayatım boyu sürer mi? A: CP/CPPS kronik — atak-remisyon paterni. Multimodal yönetimle kontrol.

S: Kahve içemez miyim? A: Tetikleyici ise azalt. Bireysel.

S: Egzersiz şart mı? A: Pelvik kas sağlığı + stres azaltma yararlı.

S: Sex hayatı? A: Bilinen tetikleyici yok ise normal. Ejakülasyon "tahliyesi" semptom rahatlatır bazılarında.

S: Antibiyotik ne kadar? A: Akut: 4-6 hafta. Kronik bakteriyel: 4-6 hafta. CP/CPPS: 4 hafta deneme.

9. Doktorclub Hekim Notu

Prostatit erkek üroloji önemli bir sorun — %90'ı CP/CPPS (bakteri YOK). NIH sınıflama klinik karar omurgası. Akut bakteriyel: florokinolon 4-6 hafta + sepsis dışla (masaj YASAK). Kronik bakteriyel: aynı antibiyotik daha uzun. CP/CPPS multimodal — UPOINT fenotipleme + alfa-blocker + NSAID + fizik tedavi + psikolojik destek kişiselleştirilmiş. Antibiyotik CP/CPPS'de tek başına yetmez — gereksiz uzatma kaçın. Fitoterapi (Cernilton, kuersetin) ek değer (sınırlı kanıt). PSA yüksekliği prostatitte geçici — tedavi sonrası tekrarla. Yaşam kalitesi etkisi büyük — psikolojik destek + CBT + yoga değerli. Doktorclub'da üroloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.

10. Kaynakça

1. Krieger JN et al. NIH Consensus Definition and Classification of Prostatitis. JAMA. 1999.
2. Anothaisintawee T et al. Management of Chronic Prostatitis/CPPS — Meta-analysis. JAMA. 2011.
3. Shoskes DA et al. UPOINT Clinical Phenotyping. J Urol. 2010.
4. AUA Clinical Guidelines — Prostatitis (2024).
5. EAU Guidelines — Urological Infections (2024).
6. Türk Üroloji Derneği — Prostatit Konsensüsü (2023).

Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Prostatit tanı ve tedavisi üroloji uzmanı takibinde olmalı.

İlgili Yazılar

Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:

• Testis Kanseri: Genç Erkek Kanseri — Kendi Muayene, Orşiektomi ve %95 Sağkalım
• Benign Prostat Hiperplazisi (BPH): Sık İdrar, Zor Boşaltma — Tamsulosin, Finasterid ve Modern Cerrahi
• Erkek Fertilite: Spermiyogram, Varikosel, IVF/ICSI — 2024 Sperm Sayısı Düşüş Krizi